Przepisy przejściowe Ustawy o imigracji z lat 2022–2024 — czego wymagają

Ten artykuł wyjaśnia, co faktycznie ustanawiają przepisy przejściowe Ustawy o imigracji (Imigrācijas likuma pārejas noteikumi) uchwalone w latach 2022–2024: które punkty zostały dodane, jakie terminy wyznaczyły i w którym miejscu pojawia się w nich wymóg potwierdzenia znajomości języka państwowego co najmniej na poziomie podstawowym, stopień drugi (A2). To opis procedury, nie ocena.

Najpierw jedno zastrzeżenie, które usuwa najczęstsze nieporozumienie: przepisy przejściowe dotyczą osób, które miały zezwolenie na pobyt na jednej konkretnej, później uchylonej podstawie ustawowej. Status łotewskiego nieobywatela (Latvijas nepilsonis) jest sam w sobie statusem stałym, a na potrzeby pobytu egzamin ze znajomości języka państwowego nie jest dla nieobywateli obowiązkiem — przepisy przejściowe nie o tym mówią.

Rok 2022: uchylona podstawa i nowy punkt 58

Ustawą z 22 września 2022 r., która weszła w życie 24 września 2022 r., z Ustawy o imigracji uchylono punkt 8 części pierwszej artykułu 24 — tę podstawę zezwolenia na pobyt stały, na której część osób swoje zezwolenie posiadała.

Jednocześnie dodano punkt 58 przepisów przejściowych. Ustalił on, że zezwolenie na pobyt stały wydane na uchylonej podstawie obowiązuje tylko do określonej daty — początkowo do 1 września 2023 r. — o ile dana osoba nie złoży wniosku o status rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej. To właśnie to przejście wprowadza wymóg językowy: dla tego statusu trzeba potwierdzić znajomość języka państwowego co najmniej na poziomie A2.

Kwiecień 2023: punkt 58 rozpisany na trzy części

Ustawą z 5 kwietnia 2023 r. (obowiązującą od 20 kwietnia 2023 r.) punkt 58 przepisano na trzy części, które wyznaczyły różne terminy w zależności od tego, na jakim etapie procedury znajdowała się dana osoba:

• termin ogólny — 1 września 2023 r.;
• 31 grudnia 2023 r. dla tych, którzy egzamin zdawali i do 30 listopada 2023 r. zapisali się na powtórne przystąpienie;
• do wydania ostatecznej decyzji — jeśli wniosek był już rozpatrywany.

Ta sama nowelizacja dodała jeszcze trzy punkty:

• 58.¹ — urząd musi wydać decyzję w ciągu roku;
• 58.² — obniżona opłata państwowa oraz, co ma praktyczne znaczenie, uznanie egzaminu ze znajomości języka państwowego zdanego w procesie naturalizacji za potwierdzenie opanowania języka państwowego;
• 58.³ — emerytura zalicza się jako wystarczające środki utrzymania.

Wrzesień 2023: dwuletnie zezwolenie na pobyt

Ustawą z 14 września 2023 r. (obowiązującą od 19 września 2023 r.) dodano punkty 58.⁵–58.¹¹ przepisów przejściowych. Stworzyły one odrębne rozwiązanie dla dwóch sytuacji: dla osób, które do 30 listopada 2023 r. egzaminu nie zdały, oraz dla osób, które miały usprawiedliwiony powód, by do niego nie przystąpić.

W takim przypadku można było wystąpić o zezwolenie na pobyt w Republice Łotewskiej na dwa lata (atļauja uzturēties Latvijas Republikā), zobowiązując się do nauki języka państwowego. Warunki:

• wniosek trzeba było złożyć do 30 marca 2024 r.;
• opłata państwowa — 100 EUR;
• zezwolenie dawało prawo do pracy;
• dostęp do opieki zdrowotnej był taki sam jak dla posiadacza zezwolenia na pobyt stały;
• zachowane zostało prawo do świadczeń socjalnych.

To ważny punkt dla właściwego zrozumienia okresu: ustawa na tym etapie nie ustanowiła wyłącznie terminu, lecz również mechanizm pozwalający zostać i uczyć się języka.

Rok 2024: punkty 67–73 i zezwolenia wydane przed 2003 rokiem

Ustawą z 20 czerwca 2024 r. (obowiązującą od 18 lipca 2024 r.) dodano punkty 67–73 przepisów przejściowych. Rozszerzyły one ten sam mechanizm na drugą grupę: na osoby, których zezwolenie na pobyt stały wydano jeszcze przed 2003 rokiem, czyli na podstawie wcześniejszych regulacji obowiązujących przed Ustawą o imigracji.

Daty wyznaczone w tej fali:

• egzamin ze znajomości języka państwowego — do 16 czerwca 2025 r.;
• dokumenty do statusu rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej — do 30 czerwca 2025 r.;
• utrata ważności zezwolenia na pobyt stały — 15 lipca 2025 r.;
• powtórne przystąpienie do egzaminu — do 30 września 2025 r.;
• przedłużony termin składania wniosków — 31 października 2025 r.

Punkt 69 również w tej fali powtarza uznanie egzaminu ze znajomości języka państwowego zdanego w procesie naturalizacji.

Te daty już minęły. Nie znaczy to, że sprawa jest zamknięta w każdym indywidualnym przypadku — część spraw rozpatrywano później, a sytuację konkretnej osoby wyznacza wydana decyzja, a nie artykuł w internecie.

Ilu osób to dotyczy: w tym artykule nie ma ani jednej liczby

O tym, ilu osób dotyczyły przepisy przejściowe z lat 2022–2024, w obiegu publicznym funkcjonuje kilka oficjalnych szacunków i różnią się one między sobą, ponieważ mierzą różne rzeczy: jeden — krąg potencjalnie objętych, drugi — tych, którzy procedurę zakończyli, jeszcze inny — zmianę w rejestrze w danym okresie.

Dlatego w tym artykule nie ma żadnej takiej liczby. Liczba nikomu nie odpowiada na jedyne pytanie, które ma znaczenie w praktyce: jaki termin i jaka podstawa prawna dotyczą właśnie Ciebie. Można to ustalić wyłącznie na podstawie własnej decyzji, własnego wniosku i aktualnego brzmienia ustawy.

Osobno: obywatele Ukrainy objęci ochroną tymczasową

To inny obowiązek wynikający z innej ustawy i nie wolno go łączyć z opisanym wyżej.

Nowelizacje ustawy o wsparciu obywateli Ukrainy (Ukrainas civiliedzīvotāju atbalsta likums) ustanawiają obowiązek opanowania języka państwowego co najmniej na poziomie podstawowym, stopień drugi (A2), w ciągu dwóch lat od przyznania ochrony tymczasowej. Istotne: w tekście ustawy obowiązek ten sformułowano ze względu na wykonywanie obowiązków zawodowych i służbowych, jest więc powiązany z wykonywaniem pracy i obowiązków służbowych, a nie jest powszechnym obowiązkiem każdej osoby objętej ochroną tymczasową. Zakres obowiązku określają rozporządzenia Rady Ministrów, dlatego przed wyciąganiem wniosków warto sprawdzić aktualne regulacje właśnie dla swojego zawodu.

Co do terminu: dla osób, którym ochronę tymczasową przyznano lub o którą wystąpiły do 31 grudnia 2025 r., dwuletni okres liczy się od 1 stycznia 2026 r., więc wymóg staje się aktualny od 1 stycznia 2028 r.

I jeszcze jedna odrębna sprawa: dla osób wykonujących zawody medyczne i farmaceutów wymóg ustalono na wyższym poziomie (B1) i z innym terminem. To odrębna regulacja i odrębny poziom egzaminu — nie wolno go łączyć z wymogiem A2, o którym jest ten artykuł.

Co sprawdzić we własnej sprawie

W praktyce pomagają trzy pytania: na jakiej podstawie prawnej wydano Twoje obecne zezwolenie lub status, jaki termin wynika z Twojej decyzji i czy masz już dokument potwierdzający znajomość języka państwowego albo zwalniający z egzaminu. To ostatnie opisano w artykule Kto jest zwolniony z egzaminu A2; sam egzamin i jego wymagania — w artykule Egzamin ze znajomości języka państwowego A2 — co to jest.

Jeśli egzamin trzeba zdać, pamiętaj o jego jedynej zasadzie oceniania: wynik pozytywny to co najmniej 60 % w każdej sprawności z osobna — co najmniej 9 punktów z 15 w części ze słuchania, czytania, pisania i mówienia. Punktów nie sumuje się między częściami. Na tej stronie wszystkie cztery części można wypróbować bezpłatnie w dziale zadania egzaminacyjne, a najczęstsze pytania zebrano tutaj.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. Swój termin i swoją podstawę prawną sprawdź w źródle — w aktualnym brzmieniu przepisów przejściowych Ustawy o imigracji — oraz w urzędzie prowadzącym Twoją sprawę.