Kto jest zwolniony z egzaminu z języka państwowego na poziomie A2

Aby otrzymać zezwolenie na pobyt stały (pastāvīgās uzturēšanās atļauja) oraz status rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej (Eiropas Savienības pastāvīgā iedzīvotāja statuss), znajomość języka państwowego trzeba potwierdzić co najmniej na poziomie podstawowym, stopień drugi (A2). Wynika to z punktu 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 8 marca 2022 r. nr 157 (Ministru kabineta noteikumi Nr. 157), a wymagany poziom jest dla obu statusów taki sam.

Nie każdy jednak musi ten egzamin zdawać. Rozporządzenie przewiduje dwie odrębne sytuacje, które często bywają mylone: zwolnienie — egzaminu nie zdaje się wcale — oraz dokument zastępczy — egzamin zastępuje już posiadane zaświadczenie albo dokument o wykształceniu. Podstawa prawna i papiery, które trzeba złożyć, są w każdym z tych przypadków inne.

Sześć sytuacji, w których egzaminu się nie zdaje

Punkt 7 rozporządzenia nr 157 wymienia przypadki, w których egzamin ze znajomości języka państwowego (valsts valodas prasmes pārbaude) nie jest zdawany:

1. Wykształcenie w języku łotewskim. Osoba uzyskała w systemie edukacji formalnej wykształcenie podstawowe, średnie lub wyższe w języku łotewskim.
2. Program edukacji mniejszości narodowych ukończony przed 1 września 2025 r. (mazākumtautību izglītības programma), wraz ze zdanym egzaminem centralnym z języka łotewskiego po klasie 9. Ta podstawa jest przypisana do konkretnej daty i wraz z przejściem na nauczanie w języku łotewskim stopniowo traci praktyczne znaczenie — krąg osób, których może dotyczyć, już się nie powiększa.
3. Zdany w Szkole Europejskiej egzamin maturalny z języka łotewskiego.
4. Stan zdrowia — jedno z ograniczeń funkcjonowania lub rozpoznań wymienionych w załączniku 2 do rozporządzenia. Potwierdza to opinia lekarza medycyny fizykalnej i rehabilitacyjnej albo psychiatry (formularz z załącznika 3), którą okazuje się pracodawcy lub urzędnikowi organu migracyjnego.
5. Wiek poniżej 15 lat.
6. Wiek od 75 lat.

To wyliczenie jest tekstem rozporządzenia, a nie zaleceniem. Jeśli Twoja sytuacja się w nim nie mieści, egzamin trzeba zdać — także wtedy, gdy w praktyce posługujesz się łotewskim codziennie.

Egzamin dostosowany to nie zwolnienie, tylko inny przebieg

Ograniczenia wymienione w załączniku 2 nie zawsze oznaczają pełne zwolnienie. Punkt 9 rozporządzenia przewiduje, że osoba z takimi ograniczeniami zdaje egzamin dostosowany. W takim przypadku, zgodnie z punktem 48, wymóg pozytywnego wyniku dotyczy wyłącznie tych sprawności, które faktycznie były zdawane.

Dla pozostałych obowiązuje reguła ogólna: egzamin jest zdany tylko wtedy, gdy wynik w każdej sprawności z osobna — słuchanie, czytanie, pisanie i mówienie — wynosi co najmniej 60 % maksymalnej liczby punktów, czyli co najmniej 9 punktów z 15 w każdej części. Punktów nie sumuje się między częściami: jedna słaba sprawność oznacza niezdany egzamin niezależnie od pozostałych trzech. Więcej na ten temat w artykule Ile punktów trzeba zdobyć na egzaminie A2.

Dokumenty, które zastępują egzamin

Punkt 13 rozporządzenia określa, jakie dokumenty przyjmuje się zamiast potwierdzenia znajomości języka państwowego. Nie chodzi tu o zwolnienie — chodzi o to, że znajomość została już wcześniej potwierdzona i nie trzeba potwierdzać jej ponownie:

• wcześniejsza decyzja w sprawie egzaminu ze znajomości języka państwowego;
• starsze zaświadczenia o znajomości języka państwowego (valsts valodas prasmes apliecība), których stopnie przelicza się na obecne poziomy zgodnie z załącznikiem 4 do rozporządzenia;
• świadectwo ukończenia szkoły podstawowej z wpisem o egzaminie centralnym z języka łotewskiego, zgodnie z załącznikiem 5;
• świadectwo ukończenia szkoły średniej ogólnokształcącej z odpowiednim wpisem, zgodnie z załącznikiem 6.

Jeśli masz jeden z tych dokumentów, pierwszym krokiem nie jest zapisanie się na egzamin, tylko okazanie dokumentu urzędowi rozpatrującemu Twój wniosek.

Naturalizacja: uznanie działa tylko w jedną stronę

Jest tu asymetria, o której warto wiedzieć. Punkt 58.² i punkt 69 przepisów przejściowych Ustawy o imigracji (Imigrācijas likuma pārejas noteikumi) przewidują, że za potwierdzenie opanowania języka państwowego uznaje się także egzamin ze znajomości języka państwowego zdany w procesie naturalizacji.

Przepisu działającego w drugą stronę nie ma. Proces naturalizacji przebiega według innych zasad, w innym formacie i z innym systemem oceniania, a zaświadczenie na poziomie A2 go nie zastępuje. Jeśli Twoim celem jest obywatelstwo, zaplanuj egzamin naturalizacyjny osobno.

Najczęstsze nieporozumienie: tabela procentów i poziomów

W obiegu publicznym krąży tabela, w której określone przedziały procentowe powiązano z poziomami CEFR (A1, A2, B1 i tak dalej). Ta tabela dotyczy przeliczania wyniku centralnego egzaminu szkolnego — jest to dokładnie ten mechanizm, do którego odsyłają załączniki 5 i 6 rozporządzenia, gdy ocena ze świadectwa szkolnego zostaje powiązana z poziomem znajomości języka.

To nie jest sposób oceniania egzaminu ze znajomości języka państwowego dla dorosłych. Na egzaminie dla dorosłych zapisujesz się na konkretny poziom i albo go zdajesz, albo nie; wyniku nie „przelicza się" na niższy poziom. Mylenie tych dwóch tabel jest jednym z najczęstszych błędnych założeń o egzaminie.

Zwolnienie trzeba udowodnić dokumentem

Zwolnienie nie działa na oświadczenie. Każdy z przypadków z punktu 7 jest powiązany z dokumentem: z dokumentem o wykształceniu, z opinią lekarską na formularzu z załącznika 3 albo z dokumentem tożsamości, z którego wynika wiek. Urząd lub pracodawca ocenia dokument, a nie twierdzenie.

Praktyczna kolejność jest prosta: najpierw ustal, czy masz dokument odpowiadający punktowi 7 albo punktowi 13; jeśli masz — okaż go; jeśli nie — zapis na egzamin odbywa się w zwykłym trybie. Zapisy, terminy i opłata państwowa są opisane w artykule Zapisy i opłata za egzamin A2, a wniosek i wynik można obsłużyć na portalu usług publicznych latvija.gov.lv.

Jeszcze jedna rzecz, której nie należy mylić: zwolnienie z egzaminu i zwolnienie z opłaty państwowej to dwie różne rzeczy. Opłaty nie wnoszą na przykład obywatele Łotwy, łotewscy nieobywatele oraz obywatele Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii, a także osoby ze statusem osoby ubogiej lub o niskich dochodach, po okazaniu odpowiedniego dokumentu — ale samo to nie oznacza, że egzaminu nie trzeba zdawać. Osobno warto zaznaczyć, że status łotewskiego nieobywatela (Latvijas nepilsonis) jest sam w sobie statusem stałym, więc na potrzeby pobytu egzamin ze znajomości języka państwowego nie jest dla nieobywateli obowiązkiem.

Jeśli żaden z tych przypadków Cię nie dotyczy

Wtedy zostaje zwykła droga: zapis, cztery części i 60 % w każdej sprawności. Od czego zacząć, opisano w artykule Egzamin ze znajomości języka państwowego A2 — co to jest, a najczęstsze pytania zebrano w dziale często zadawanych pytań.

Na tej stronie wszystkie cztery części można wypróbować bezpłatnie — zadania egzaminacyjne są zbudowane według struktury oficjalnego programu, z tym samym rozkładem punktów i tą samą granicą 60 % w każdej sprawności, żeby jeszcze przed zapisem było jasne, która sprawność wciąż odstaje.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. Swój termin, swoją podstawę prawną oraz to, które zwolnienie lub który dokument dotyczy właśnie Twojego przypadku, sprawdź w źródle — w aktualnym brzmieniu rozporządzenia nr 157 — oraz w urzędzie rozpatrującym Twój wniosek.