Пастаянны від на жыхарства і моўнае патрабаванне — A2 для абодвух статусаў

І для пастаяннага віду на жыхарства, і для статусу пастаяннага жыхара Еўрапейскага саюза патрэбны адзін і той жа ўзровень латышскай мовы — базавы ўзровень, 2-я ступень, гэта значыць A2. Больш высокага ўзроўню для аднаго статусу і ніжэйшага для другога не існуе: абодва ахоплівае адзін сказ у пункце 6 правілаў Кабінета міністраў № 157 (MK noteikumi Nr. 157).

Гэты артыкул — пра тое, адкуль бярэцца патрабаванне, што яно азначае на практыцы і дзе заканчваецца тое, што пра канкрэтную справу наогул можа сказаць артыкул у інтэрнэце.

Патрабаванне ў адным сказе

Пункт 6 правілаў Кабінета міністраў № 157:

«Асоба мае права прэтэндаваць на набыццё статусу пастаяннага жыхара Еўрапейскага саюза або на атрыманне пастаяннага віду на жыхарства, калі яна засвоіла дзяржаўную мову не ніжэй за базавы ўзровень, 2-ю ступень (A2)».

Адзін сказ, два статусы, адзін узровень. Менавіта таму пытанне «які з іх патрабуе лепшага ведання мовы» не мае адказу — па мове яны не адрозніваюцца.

Адкуль ідзе само патрабаванне

Правілы называюць узровень, але само патрабаванне запісана ў законах, і гэта два розныя законы для двух розных статусаў:

Статус	Норма	Што яна ўстанаўлівае
Пастаянны від на жыхарства	Закон аб іміграцыі, частка пятая артыкула 24 (Imigrācijas likuma 24. panta piektā daļa)	частцы заяўнікаў дазвол выдаюць, «калі ён засвоіў дзяржаўную мову»
Статус пастаяннага жыхара ЕС	Закон аб статусе пастаяннага жыхара ЕС, пункт 2 часткі першай артыкула 3	статус прысвойваюць, калі асоба «засвоіла дзяржаўную мову»

У абодвух выпадках закон кажа, што мову трэба засвоіць, але не кажа, наколькі. Тое, што гаворка ідзе менавіта пра A2, устанаўліваюць правілы № 157. Таму спасылка толькі на закон, без правілаў, адказу не дае — і наадварот.

Як гэтыя пункты размеркаваны па правілах, разабрана ў артыкуле правілы Кабінета міністраў № 157 — што яны ўстанаўліваюць на самай справе.

Што значыць «засвоіў дзяржаўную мову»

Моўнае патрабаванне можна выканаць двума спосабамі, і праверка — толькі адзін з іх.

Першы шлях — здадзеная праверка. Праверка ведання дзяржаўнай мовы на базавым узроўні, 2-й ступені: чатыры часткі па 15 балаў, і здадзеная яна тады, калі ў кожным навыку асобна набрана не менш за 60 %, гэта значыць 9 балаў. Парога для агульнай сумы няма.

Другі шлях — дакумент, які замяняе праверку. Пункт 7 правілаў пералічвае выпадкі, калі праверку не здаюць наогул: адукацыя на латышскай мове ў сістэме фармальнай адукацыі; праграма адукацыі нацменшасцяў, завершаная да 1 верасня 2025 года, разам са здадзеным цэнтралізаваным экзаменам па латышскай мове ў 9-м класе; экзамен па латышскай мове на бакалаўрыяце Еўрапейскай школы; абмежаванні стану здароўя, названыя ў дадатку 2, пацверджаныя заключэннем урача; узрост маладзейшы за 15 гадоў; узрост 75 гадоў і больш.

У абодвух выпадках патрабаванне выконвае дакумент, а не ўласная ацэнка сваіх ведаў мовы. Падрабязней — у артыкуле хто вызвалены ад праверкі A2.

Мова — адна ўмова, але не адзіная

Вось тое месца, дзе артыкул пра мову можа ўвесці ў зман, калі не сказаць гэтага напрамую. Здадзеная праверка A2 сама па сабе не дае статусу жыхарства. Яна выконвае адну з умоў. Астатнія — тэрмін пражывання, сродкі для існавання, дакументы, тэрміны — вызначае іміграцыйнае рэгуляванне, і разглядаюць іх у справе, а не на моўнай праверцы.

Таму на пытанне «ці дадуць мне дазвол, калі я здам A2» сумленны адказ такі: A2 здымае моўную перашкоду; усё астатняе вырашаецца там, дзе разглядаецца ваша справа.

Неграмадзяне: дзеля жыхарства праверка не патрэбная

Статус неграмадзяніна Латвіі сам па сабе з'яўляецца пастаянным, таму моўная праверка не з'яўляецца ўмовай таго, каб і далей жыць у Латвіі. Праверка становіцца актуальнай у трох выпадках:

• калі чалавек працуе па прафесіі, для якой дадатак 1 да правілаў № 157 устанаўлівае ўзровень валодання мовай (ад A1 да C2 у залежнасці ад пасады);
• калі чалавек сам вырашае атрымаць статус пастаяннага жыхара ЕС;
• калі чалавек натуралізуецца — і тады здаюць не гэтую праверку, а праверку ў працэсе натуралізацыі.

Неграмадзяне, акрамя таго, вызвалены ад дзяржаўнай пошліны — гэтак жа, як грамадзяне Латвіі і грамадзяне ЕС, ЕЭЗ і Швейцарыі.

Патрабаванне па прафесіі — гэта іншае пытанне

Яшчэ адна частая блытаніна. Моўнае патрабаванне да прафесіі ідзе з іншай падставы, чым моўнае патрабаванне да статусу. Пералік прафесій — гэта дадатак 1 да правілаў № 157, патрэбны ўзровень там ад A1 да C2 у залежнасці ад пасады, і гэта датычыцца таксама грамадзян Латвіі і неграмадзян — грамадзянства там нічога не вызначае.

Адсюль вынікае, што адзін чалавек можа знаходзіцца адразу ў дзвюх сітуацыях: A2 з-за статусу і, напрыклад, B1 з-за сваёй працы. Гэтыя патрабаванні не складаюцца і не адмяняюць адно аднаго — іх проста два.

Натуралізацыя — іншы шлях і іншая праверка

Калі мэта — грамадзянства, а не від на жыхарства, то гаворка ідзе пра іншую праверку з іншым рэгуляваннем. Яе ўстанаўліваюць правілы Кабінета міністраў № 973 (MK noteikumi Nr. 973) на падставе Закона аб грамадзянстве: пісьмовая частка і інтэрв'ю, 25 балаў у кожным навыку, і здадзеная яна, калі ў кожным навыку набрана не менш за 16 балаў. Да гэтага дадаецца асобная праверка ведання асноў Сатвэрсме, тэксту дзяржаўнага гімна і асноў гісторыі і культуры Латвіі.

Узроўню CEFR для гэтай праверкі закон не ўстанаўлівае. Таму сцвярджэнні, што яна «адпавядае» нейкаму канкрэтнаму ўзроўню, не паходзяць з нарматыўнага акта, і ў гэтым артыкуле такі ўзровень наўмысна не названы.

Прызнанне паміж двума шляхамі працуе толькі ў адным напрамку: пераходныя палажэнні Закона аб іміграцыі прызнаюць пацвярджэннем засваення дзяржаўнай мовы таксама праверку, здадзеную ў працэсе натуралізацыі. У адваротны бок гэта не працуе — пасведчанне пра A2 праверку ў працэсе натуралізацыі не замяняе.

Калі ваш дазвол звязаны з пераходнымі палажэннямі

У часткі людзей моўнае патрабаванне з'явілася не як выбар, а як вынік пераходных палажэнняў Закона аб іміграцыі — папраўкі 2022, 2023 і 2024 гадоў змянілі падставу пражывання для часткі былых пастаянных жыхароў і прывязалі да яе патрабаванне A2 і канкрэтныя тэрміны.

У межах гэтага артыкула дарэчны пра гэта адзін сказ: тэрміны там асабістыя і розныя, і прачытаць іх з агульнага апісання нельга. Што менавіта мянялася ў кожным з трох гадоў, выкладзена ў артыкуле пераходныя палажэнні Закона аб іміграцыі 2022–2024 гадоў — але свой тэрмін і сваю падставу заўсёды трэба правяраць у сваёй справе.

Што рабіць з гэтай інфармацыяй

Тры крокі, па чарзе. Па-першае, праверце, ці трэба вам наогул здаваць праверку — частка людзей ад яе вызвалена або можа падаць іншы дакумент. Па-другое, калі здаваць трэба, падавайце заяўку менавіта на ўзровень A2 — на ўзровень запісваюцца, у яго не «трапляюць» па выніку. Па-трэцяе, плануйце падрыхтоўку па самым слабым навыку, бо парог лічыцца ў кожным навыку асобна.

Усе чатыры часткі ў афіцыйным фармаце даступныя бясплатна ў раздзеле праверкі, пісьмо і гаварэнне можна трэніраваць са зваротнай сувяззю штучнага інтэлекту, а кароткія адказы на самыя частыя пытанні сабраны тут.

Гэты артыкул не з'яўляецца юрыдычнай кансультацыяй. Патрабаванні, тэрміны і парадак мяняюцца, і прысваенне статусу вызначае не толькі моўная ўмова. Перад падачай дакументаў праверце актуальнае рэгуляванне і свой канкрэтны выпадак у першакрыніцы.